The Talismanic Feminism of Artemis Potamianou by Faye Tzanetoulakou
The Fence Always Has Two Sides – Which Side Are You On?
The Fence Always Has Two Sides – Which Side Are You On?
The recent quarantine highlighted the big issue of physical confinement. People came face to face with the loss of their freedom, and that too in time of peace. This awareness of the fragility and precariousness of the right to free movement and access to basic human goods and rights, brought to human memory moments from the painful past and prompted the realization that confinements and exclusions are constantly around us, visible and invisible, creating conditions that make it very easy to be on the “other side of the fence”.
Artemis Potamianou creates canvases from wire mesh on which she weaves with red thread verses from the most important poems of Emily Dickinson and her inspiration, Charlotte Bronte. What she essentially creates is a three-dimensional study of the nexus of values, social projections, and emotional choices that surround the essence of human self-awareness and self-action. The deep existential presence of the wire mesh, a hard, unyielding and inescapable canvas, which could symbolize the whole condition of a life surrounded and defined by musts and don’ts, by narratives and preconceptions about openness, by natural, imaginary and digital borders, so this cold materiality of hers, is now run through by shrill, almost bloody phrases like screams that express the unfathomable need of human nature to scrape away the outer layers of the acquired limitations of the superego, and to declare herself present as an autonomous existence.
In Artemis Potamianou’s woven webs, existence is expressed as an independent female entity, embodying the quest to reexamine and revise the misinterpretations of feminist claims and body politics within Western culture, providing an important way of expressing female bodily subjectivities, which place women not as the object, but as the essential subject and primary viewer of art.
The process of weaving is of the utmost importance as it fleshes out the gender dialogue and at the same time, like hot magma, liquefies it to break through even the most stubborn prejudices. The act of embroidery and the art of weaving has always been a female occupation. Its use as an autonomous sign-signal simulates the dynamics of the writing of an urban graffiti, which at its edges “pours out” from the intensity and passion of its writer, when she delivers it to the public space directly and imperatively, like a harsh mirror of society, without any desire for embellishment or didacticism.
The poems of the two great poets from the rich spectrum of Romanticism, run through the rare osmosis of delicacy and categoricalness. Each word embodies a stamp of absolute existence, each phrase is a lonely buoy in a sea of uncertain directions. It is the moment when the grid gives way, the threads come together and compose the pulsating cardiovascular system of humanity’s natural heat conductor, that of the proud and non-negotiable female soul. But also of mother-Earth who cannot stand fences and barriers around her neck.
Where is the Ring, look, look… / Silent Revolt
If we enter the compartments of female memory, the open space becomes immediately familiar. Boxed still lives of archetypal and everyday memento mori take the viewer on a trip down memory lane. In the past of art history there have been some penetrative artists who developed a creative obsession with probing the wunderkammer of the personal female space, bit by bit. Vermeer carefully observed the limited flexibility of female movement within strict interiors. The Nabis painted every inch of their tapestry ornated canvases in a manner as suffocating as the pressure and loneliness faced by the women who starred in these silent dramas. Klimt, in his female portraits, at the time when Freud, his successor, was developing the theory of hysteria, decorated the clothes and the surroundings with furious arabesques, leaving only the female head to project pale and pensive. All this has been experienced by the present artist, who however translates them through the female perspective. She collects little sensory activators from loved ones and immerses them in the fluid collective unconscious.
The diversity in the reactions of viewing, for Potamianou, includes the polymorphic understanding of femininity. Each small, and familiar to many, object such as the mirror, the fan, the pearl necklace, contains fragments of stories that act as punctuation points in whispers of snapshots of the lives lived by the protagonists. Somewhere among them is the personal deposit of the visual arts, with the family polaroids, and the first skits of artistic creation. On the one hand, an analog camera might even urge us to photograph our own history of sacred everyday life, as part of a heraldic coat of arms or a puzzle of small personal miracles.
May it!/ MAY
In the painting practice of Artemis Potamianou, she often adopts the role of «creative appropriator». Painting still dominates as an entirely creative process, but the visual artist consciously chooses to borrow elements from archetypal works of the past, where each of these re-compositions is the culmination of a multi-level process of creating a new work. The past and present of art history function as repositories of infinite images, titles, and techniques that can be combined, deconstructed, and painted over just as the artistic imagination operates in the face of any source of external or internal inspiration, with a peculiar dexterity in the use of color, content and form. The idea of the «sacred singularity» of art is subverted by the construction of a copy, a repetition of the act of painting, through the act of imitating greatness and perfection, as a Platonic duplicate of the space of Ideas and in this way unexpectedly converses with Kant and the position he takes on the absence of a priori laws that determine the aesthetic appreciation that attributes uniqueness to a work.
With the choice of artistic appropriation, synthesizing the past and the present, the works by great artists together with personal elements, like the reservoir of her visual material, in this idiosyncratic way Potamianou triumphantly revives painting today, while overturning the views of disfavor which is supposed to have happened in painting. She also works subversively with the sources that inspire her, turning them into something familiar but at the same time haunted, but also completely new, thus structuring works openly, which urge the viewer to construct their own version of the meaning of a different reality. The post-reading of a legendary female past, with the aim not of demolishing its mythical forms but of strengthening their emotional weight and at the same time their ability to be independent from it, prompts her to choose May Morris as her «muse».
May Morris, designer and weaver, founder of the Women’s Guild of Arts and well-known British Socialist, was a major figure in the Arts and Crafts movement, daughter of the father of the Pre-Raphaelites, designer William Morris. Her father’s shadow was to haunt her throughout her life, despite the fact that many of the famous motifs attributed to her father were her own.
Artemis Potamianou penetrates the viridian vegetation of Morris with the focus of a botanist and enjoys representing the fin de siecle creative decoration that was never separated from the so-called Fine Arts, as the spirit that prevailed in the Morris workshop was “art for all”. A collective kind of art but its appraisers kept its female creator in obscurity until today.
Potamianou restores May Morris to the artistic pantheon she deserves. She «co-creates» with Morris a series of bouquets of fluid watercolors of incomparable delicacy, on a monochromatic ornate background, of birds and forget-me-not flowers, where their innards run through the endearing mood for a visual subversion of the visual arts. Mounted on a wooden canvas, they are projected into the viewer’s space as a peculiar forest that reverses the expectations of who is inside and who is outside of it. At the same time, the viewer realizes that this is not a faithful representation of a sacred garden-hortus conclusus by Morris but a transfer on paper of her personality as projected through the creative work of the contemporary visual artist, which, under the floral motifs, she draws with a pen the psychological profile of those artists whose existence was absorbed and faded by time and the discredit of the male establishment. “Reading” through the images, as crafted as Japanese calligraphy, cages with birds outside them, as if they are trying to escape towards the viewer’s space, leave their cut trail on the border of the paper. Potamianou with this cornucopia of bright watercolors, opens the doors of the cages and lets the nature of Morris bloom on our skin, in our eyes, in our soul.
Divine Quorum/ The Supper
Elizabeth Southerden Butler, Mary Delany, Elisabeth Nourse, Anna Bilińska, Elin Danielson-Gambogi, Angelica Kauffmann, Artemisia Gentileschi, Sofonisba Anguissola, Gwen John, Marie-Denise Villers, Hortense Haudebourt-Lescot, Romaine Brooks. They are all here. The ones you’ve probably never heard of. Artemis Potamianou creates a digital collage with the «Salon of the Rejected», before the advent of the 20th century, through the self-portraits of the artists themselves. Among the companions are female painters who captured the battles of the British cavalry in the Napoleonic wars, inspirations of decoupage, portraitists, mistresses of Realism, a fan of important creators who were ingloriously condemned to oblivion.
It is not just the physical abuse of Artemisia, it is the generalized devaluing of the artistic work due to gender that has deprived world culture of an important part of it, and of course this issue has deeply occupied the feminist dialogue of the 20th and 21st centuries, with pioneering voices of, among others, the Guerilla Girls. Potamianou’s commitment to Art History, written from her feminine side, retrieves these significant names and places them in a row like a secret dinner/Last Supper, staring the viewer in the eye, this time not as muses but as artists themselves, on scaffolding, “rebuilding” the history of painting shortly before the moment of betrayal. The flood of male art is held back by jute sacks, which carry the dangerous seed of female creation. With the figures emerging from the black background, the work takes on an eerie, immersive aspect and initiates a direct silent dialogue between artists and viewers.
And suddenly we realize that we are the object of the viewing, which breaks down our own prejudices that we tend to project onto the artwork. At Potamianou’s Supper we feel like we are starring in Winterberg’s Festen – the art reveals our true selves.
Gilt Cage
Gilt Cage is Artemis Potamianou’s most personal project to date and includes elements from her entire body of work. At the same time it is also the most occult, like a spectral trail. It screams in silence, throbbing like a burial shroud. It seems to consist of an armchair, a table, a couple photo frame, a jewelry box with a pearl necklace, a porcelain chandelier, which are covered in cotton translucent fabric and are inside an iron mesh cage. Of course, it may not be any of these things. It can be a pure memory, a rustling of the leaves of the soul, a slice of the collective unconscious that has recorded in its books what the feeling of home, protection, intimacy, companionship could look like. Which may have been lost forever, which may never have happened, but which may be the projection of a wish.
Walter Benjamin wrote about memory that it is not a tool to investigate the past, but its theater. It is a means of retrieving the dead cities within us. But a good show always needs an archaeologist of emotions. Artemis Potamianou takes on this role here. She creates a total sculpture from material she mines from her guts, which encapsulates the visceral feeling we all have when we recall things we love, in a desperate struggle to save them from decay. Potamianou goes one step further. The tight, barbed-wire embrace, that offers the memories, those born and unfolded within the domestic confines, and at the same time, holding only their talismans, rips them open and frees from them May’s white migratory birds and Emily’s halcyon letters, the symbols of all those unruly spirits, beyond genders, borders, and times.
Ο Ταλισμανικός Φεμινισμός της Άρτεμις Ποταμιάνου της Φαίης Τζανετουλάκου
Ο Φράχτης έχει Πάντα Δύο Πλευρές- Which Side Are You On?
Η πρόσφατη καραντίνα ανέδειξε το μεγάλο ζήτημα του φυσικού εγκλεισμού.
Ο άνθρωπος ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με την απώλεια της ελευθερίας του, και μάλιστα σε καιρό ειρήνης. Αυτή η συνειδητοποίηση της ευθραυστότητας και της επισφάλειας του δικαιώματος στην ελεύθερη μετακίνηση και πρόσβαση σε βασικά ανθρώπινα αγαθά και δικαιώματα, ανέσυρε στη μνήμη του ανθρώπου στιγμές από το αλγεινό παρελθόν και προέτρεψε τη συνειδητοποίηση ότι εγκλεισμοί και αποκλεισμοί υπάρχουν διαρκώς γύρω μας, ορατοί και αόρατοι, δημιουργώντας συνθήκες που καθιστούν πολύ εύκολο να βρεθούμε στην «άλλη μεριά του φράχτη».
Η Άρτεμις Ποταμιάνου δημιουργεί κανάβους από συρματόπλεγμα όπου επάνω τους υφαίνει με κόκκινη κλωστή στίχους από τα σημαντικότερα ποιήματα της Emily Dickinson και της εμπνεύστριας της, της Charlotte Bronte. Αυτό που ουσιαστικά δημιουργεί είναι μία τρισδιάστατη σπουδή στο πλέγμα αξιών, κοινωνικών προβολών και συναισθηματικών επιλογών, που περιβάλλουν την ουσία της ανθρώπινης αυτεπίγνωσης και αυτενέργειας. Η βαθιά υπαρξιακή παρουσία του συρμάτινου πλέγματος, ενός σκληρού, άτεγκτου και αναπόδραστου καμβά, που θα μπορούσε να συμβολίσει όλη τη συνθήκη μιας ζωής που περιβάλλεται και ορίζεται από πρέπει και μη, από αφηγήματα και προκαταλήψεις περί το ανοίκειν και το ανοίκειο, από φυσικά, νοητά και ψηφιακά σύνορα, αυτή λοιπόν η ψυχρή υλικότητα της, τώρα διατρέχεται από άλικες, σχεδόν αιμάτινες φράσεις-κραυγές που εκφράζουν την αδήριτη ανάγκη της ανθρώπινης φύσης να γδάρει τις εξωτερικές στιβάδες των επίκτητων περιορισμών του υπερεγώ, και να δηλώσει παρούσα ως αυτόνομη ύπαρξη.
Στα υφασμένα πλέγματα της Άρτεμις Ποταμιάνου, η ύπαρξη εκφράζεται ως ανεξάρτητη θηλυκή οντότητα, σωματοποιώντας την επιδίωξη για επανεξέταση και αναθεώρηση των παρερμηνειών των φεμινιστικών διεκδικήσεων και σωματικών πολιτικών μέσα στη δυτική κουλτούρα, παρέχοντας έναν σημαντικό τρόπο έκφρασης των θηλυκών σωματικών υποκειμενικοτήτων, που τοποθετούν τη γυναίκα όχι ως το αντικείμενο, αλλά ως το ουσιαστικό υποκείμενο μα και πρωταρχικό θεατή της τέχνης.
Η διαδικασία της ύφανσης είναι ύψιστης σημασίας καθώς σωματοποιεί τον έμφυλο διάλογο και ταυτόχρονα, σαν καυτό μάγμα, τον ρευστοποιεί ώστε να διαπεράσει ακόμα και τις πιο ανθεκτικές προκαταλήψεις. Η πράξη του κεντήματος και η υφαντική τέχνη ανέκαθεν αποτελούσε μία θηλυκή ενασχόληση. Η χρήση της ως αυτόνομο σήμα- σινιάλο, προσομοιάζει τη δυναμική της γραφής ενός αστικού γκραφίτι, που στις άκρες του «ξεχύνει» από την ένταση και το πάθος της γραφέα του, όταν το παραδίδει στο δημόσιο χώρο άμεσα και επιτακτικά, σαν αδρός καθρέπτης της κοινωνίας, χωρίς καμία διάθεση ωραιοποίησης ή διδακτισμού.
Οι στίχοι των δύο μεγάλων ποιητριών από το πλούσιο φάσμα του Ρομαντισμού, διατρέχονται από τη σπάνια όσμωση λεπταισθησίας και κατηγορηματικότητας. Κάθε λέξη στοιχειοθετεί ένα στίγμα απόλυτης ύπαρξης, κάθε φράση αποτελεί μία μοναχική σημαδούρα μέσα σε μία θάλασσα αβέβαιων κατευθύνσεων. Είναι η στιγμή που το πλέγμα υποχωρεί, οι κλωστές ενώνονται και συνθέτουν το παλλόμενο καρδιαγγειακό σύστημα του φυσικού αγωγού θερμότητας της ανθρωπότητας. Της αγέρωχης και αδιαπραγμάτευτης θηλυκής ψυχής. Αλλά και της μάνας-Γης που δεν αντέχει φράχτες και φράγματα στον αυχένα της.
Πού ‘ναι πού ‘ναι το Δαχτυλίδι, ψάξε, ψάξε../ Silent Revolt
Αν εισχωρήσουμε στα διαμερίσματα της θηλυκής μνήμης, το ανοίκειο γίνεται αμέσως οικείο. Εγκιβωτισμένα still lives από αρχετυπικά και καθημερινά memento mori οδηγούν το θεατή σε ένα ταξίδι στη λεωφόρο των αναμνήσεων. Στο παρελθόν της ιστορίας της τέχνης υπήρξαν κάποιοι διεισδυτικοί καλλιτέχνες οι οποίοι είχαν αναπτύξει μία δημιουργική εμμονή με το να ερευνούν σπιθαμή προς σπιθαμή το wunderkammer του προσωπικού θηλυκού χώρου. Ο Vermeer παρακολουθούσε προσεκτικά την περιορισμένη ευελιξία της γυναικείας κίνησης μέσα σε αδιαχώρητα εσωτερικά. Οι Nabis ζωγράφιζαν κάθε σπιθαμή από τις ταπετσαρίες τους με έναν τόσο ασφυχτικό τρόπο όσο και η πίεση και η μοναξιά που δέχονταν οι γυναίκες που φιλοξενούνταν ως πρωταγωνίστριες σε αυτά τα σιωπηρά δράματα. Ο Klimt, στα γυναικεία του πορτραίτα, την ώρα που σιμά του, ο Freud, ανέπτυσσε τη θεωρία της υστερίας, διακοσμούσε με μανιασμένα αραβουργήματα τα ρούχα και τον περιβάλλοντα χώρο, αφήνοντας μόνο το γυναικείο κεφάλι να προβάλλει χλωμό και συλλογισμένο. Όλα αυτά έχουν βιωθεί από την εικαστικό, η οποία όμως τα μεταφράζει μέσα από τη γυναικεία οπτική. Συλλέγει μικρούς ενεργοποιητές αισθήσεων από προσφιλή της πρόσωπα και τους εμβυθίζει μέσα στο ρευστό συλλογικό ασυνείδητο.
Η ποικιλομορφία στις αντιδράσεις της θέασης, για την Ποταμιάνου, εμπεριέχει την πολυμορφική κατανόηση της θηλυκότητας. Κάθε μικρό, και οικείο για τους πολλούς, αντικείμενο όπως το καθρεφτάκι, η βεντάλια, το κολιέ από πέρλες, εμπεριέχει θραύσματα από ιστορίες που λειτουργούν σαν σημεία στίξης σε ψιθυρίσματα από στιγμιότυπα από τις ζωές που έζησαν οι πρωταγωνίστριες. Κάπου ανάμεσα τους βρίσκεται και η προσωπική κατάθεση της εικαστικού, με τις οικογενειακές πολαρόϊντ, και τα πρώτα σκιρτήματα καλλιτεχνικής δημιουργίας. Σε μία άκρη, μία αναλογική φωτογραφική μηχανή ίσως και να μας προτρέπει να φωτογραφήσουμε τη δική μας ιστορία ιερής καθημερινότητας, ως κομμάτι ενός εραλδικού θυρεού ή ενός παζλ μικρών προσωπικών θαυμάτων.
Είθε!/ MAY
Στη ζωγραφική πρακτική της Άρτεμις Ποταμιάνου, η ίδια υιοθετεί συχνά το ρόλο του «δημιουργικού οικειοποιητή». Η ζωγραφική εξακολουθεί να κυριαρχεί ως μία καθ’ όλα δημιουργική διαδικασία, η εικαστικός όμως συνειδητά επιλέγει να δανείζεται στοιχεία από αρχετυπικά έργα του παρελθόντος, όπου η κάθε μία από αυτές τις ανα-συνθέσεις, αποτελεί το απαύγασμα μίας πολυεπίπεδης διαδικασίας δημιουργίας ενός νέου έργου. Το παρελθόν και το παρόν της ιστορίας της τέχνης λειτουργούν ως θησαυροφυλάκια άπειρων εικόνων, τίτλων και τεχνικών που μπορούν να συνδυαστούν, να αποδομηθούν και να επιζωγραφιστούν ακριβώς όπως λειτουργεί η καλλιτεχνική φαντασία μπροστά σε οποιοδήποτε πηγή εξωτερικής ή εσωτερικής έμπνευσης, με μία ιδιόμορφη επιδεξιότητα στη χρήση του χρώματος, του περιεχομένου και της φόρμας. Η ιδέα της «ιερής μοναδικότητας» της τέχνης, ανατρέπεται με την κατασκευή ενός αντιγράφου, μίας επανάληψης της ζωγραφικής πράξης, μέσω της μίμησης πράξης σπουδαίας και τελείας, ως πλατωνικό αντίγραφο εις διπλούν του χώρου των Ιδεών και με αυτόν τον τρόπο συνομιλεί απρόσμενα με τον Kant και τη θέση που παίρνει επάνω στην απουσία a priori νόμων που καθορίζουν την αισθητική εκτίμηση που αποδίδει μοναδικότητα σε ένα έργο.
Με την επιλογή της καλλιτεχνικής οικειοποίησης, συνθέτοντας το παρελθόν και το παρόν, τους μεγάλους καλλιτέχνες μαζί με προσωπικά στοιχεία, σαν τη δεξαμενή του οπτικού της υλικού, με αυτόν τον ιδιότυπο τρόπο η Ποταμιάνου αναβιώνει θριαμβευτικά τη ζωγραφική σήμερα, ενώ ανατρέπει τις απόψεις περί της δυσμένειας που υποτίθεται ότι έχει περιπέσει το μέσον της ζωγραφικής. Η ίδια λειτουργεί ανατρέπτικα και με τις πηγές που την εμπνέουν μετατρέποντάς τες σε κάτι οικείο αλλά ταυτόχρονα στοιχειωμένο, μα και εντελώς καινούργιο, δομώντας έτσι έργα ανοιχτά, που προτρέπουν τον θεατή να κατασκευάσει τη δική του εκδοχή του νοήματος μιας διαφορετικής πραγματικότητας. Η μετά-ανάγνωση ενός θρυλικού θηλυκού παρελθόντος, με σκοπό όχι την κατάρριψη των μυθικών μορφών του αλλά την ενίσχυση της συναισθηματικής τους βαρύτητας και ταυτόχρονα της δυνατότητας τους να αυτονομούνται από αυτή, την ωθεί να επιλέξει ως «μούσα» τη May Morris.
Η May Morris, σχεδιάστρια και υφαντουργός, ιδρύτρια του Women’s Guild of Arts και γνωστή Βρετανή Σοσιαλίστρια, υπήρξε μία μεγάλη προσωπικότητα του ρεύματος του Arts and Crafts, κόρη του πατέρα των Προ-Ραφαελητών, σχεδιαστή William Morris. Η σκιά του πατέρα της έμελλε να την καταδιώκει σε όλη της τη ζωή, παρά το γεγονός ότι πολλά από τα διάσημα μοτίβα που αποδίδονται στον πατέρα της ήταν δικά της.
Η Άρτεμις Ποταμιάνου εισχωρεί στη βιριδιανή βλάστηση της Morris με την προσήλωση βοτανολόγου και απολαμβάνει να αναπαριστά τη fin de siecle δημιουργική διακόσμηση που ποτέ δεν διαχωρίστηκε από τις φερόμενες ως Καλές Τέχνες, καθώς το πνεύμα που επικρατούσε στο εργαστήριο Morris ήταν «τέχνη για όλους». Μια συλλογική τέχνη που όμως οι εκτιμητές της κράτησαν τη γυναίκα δημιουργό της στην αφάνεια ως σήμερα.
Η Ποταμιάνου επαναφέρει τη May Morris στο καλλιτεχνικό πάνθεον που της αξίζει. «Συνδημιουργεί» με τη Morris μία σειρά ταξιανθίες από ρευστά υδατοχρώματα απαράμιλλης λεπταισθησίας, επάνω σε ένα μονόχρωμο περίτεχνο φόντο, από πτηνά και άνθη μη-με-λησμόνει, όπου τα ενδόμυχα τους τα διατρέχει η προσφιλής διάθεση για οπτική ανατροπή της εικαστικού. Τοποθετημένα επάνω σε έναν ξύλινο κάναβο, προβάλλονται στο χώρο του θεατή ως ένα ιδιότυπο δάσος που αντιστρέφει τις προσδοκίες για το ποιος βρίσκεται μέσα και ποιος έξω από αυτό. Την ίδια στιγμή ο θεατής αντιλαμβάνεται ότι δεν πρόκειται για μία πιστή αναπαράσταση ενός ιερού κήπου-hortus conclusus της Morris αλλά για μία μεταφορά στο χαρτί της προσωπικότητας της όπως προβάλλεται μέσα από τη δημιουργική εργασία της σύγχρονης εικαστικού, η οποία, κάτω από τα φλοράλ μοτίβα, σχεδιάζει με πενάκι το ψυχολογικό προφίλ των καλλιτέχνιδων εκείνων που απορρόφησε και ξεθώριασε την ύπαρξη τους ο χρόνος και η απαξίωση του ανδρικού κατεστημένου. «Διαβάζοντας» μέσα από τις εικόνες, σαν φιλοτεχνημένες ως Ιαπωνική καλλιγραφία, κλουβιά με πουλιά έξω από αυτά, σαν να προσπαθούν να αποδράσουν προς το χώρο του θεατή, αφήνοντας το κομμένο ίχνος τους στο όριο του χαρτιού. Η Ποταμιάνου με αυτή την κορνοκούπια από λαμπερή ακουαρέλα, ανοίγει τις πόρτες των κλουβιών και αφήνει τη φύση της Morris να ανθίσει επάνω στο δέρμα μας, μέσα στα μάτια μας, εντός της ψυχής μας.
Θεία Απαρτία/ The Supper
Elizabeth Southerden Butler, Mary Delany, Elisabeth Nourse, Anna Bilińska, Elin Danielson-Gambogi, Angelica Kauffmann, Artemisia Gentileschi, Sofonisba Anguissola, Gwen John, Marie-Denise Villers, Hortense Haudebourt-Lescot, Romaine Brooks. Είναι όλες τους εδώ. Αυτές που πιθανόν δεν έχετε ακούσει ποτέ.
Η Άρτεμις Ποταμιάνου δημιουργεί ένα ψηφιακό κολάζ με το «Σαλόνι των Απορριφθεισών», πριν την έλευση του 20ου αιώνα, μέσα από τις αυτοπροσωπογραφίες των ίδιων των καλλιτέχνιδων. Στις συνδαιτυμόνισσες υπάρχουν γυναίκες ζωγράφοι που αποτύπωναν τις μάχες του Βρετανικού ιππικού στους Ναπολεόντειους πολέμους, εμπνεύστριες του decoupage, πορτρετίστριες, mistresses του Ρεαλισμού, μια βεντάλια από σημαντικές δημιουργούς που καταδικάστηκαν άδοξα στη λήθη. Δεν είναι μόνο η σωματική κακοποίηση της Αρτεμισίας, είναι η γενικευμένη απαξίωση του καλλιτεχνικού έργου λόγω φύλου, που έχει στερήσει τον παγκόσμιο πολιτισμό από ένα σημαντικό κομμάτι του, και φυσικά αυτό το ζήτημα έχει απασχολήσει βαθιά τον φεμινιστικό διάλογο του 20 και 21ου αιώνα, με πρωτοπόρες φωνές, μεταξύ άλλων, τις Guerilla Girls.
Η προσήλωση της Ποταμιάνου στην Ιστορία της Τέχνης, γραμμένη από τη θηλυκή της πλευρά, ανασύρει αυτά τα σημαίνοντα ονόματα και τα τοποθετεί στη σειρά εν είδει μυστικού δείπνου, να ατενίζουν τον θεατή στα μάτια, αυτή τη φορά όχι ως μούσες αλλά ως δράστες τέχνης οι ίδιες, πάνω σε σκαλωσιά, «ξαναχτίζοντας» την ιστορία της ζωγραφικής λίγο πριν τη στιγμή της προδοσίας. Η πλημμυρίδα της ανδρικής τέχνης αναχαιτίζεται από τα σακιά γιούτας, που φέρουν τον επικίνδυνο σπόρο της θηλυκής δημιουργίας. Με τις φιγούρες να αναδύονται από το μαύρο φόντο, το έργο αποκτά μία απόκοσμη, καθηλωτική θωριά και ξεκινά έναν άμεσο σιωπηρό διάλογο ανάμεσα σε καλλιτέχνιδες και θεατές.
Και ξαφνικά συνειδητοποιούμε ότι εμείς είμαστε το αντικείμενο της θέασης, κάτι που καταρρίπτει τις δικές μας προκαταλήψεις που συνηθίζουμε να προβάλλουμε στο έργο. Στο Δείπνο της Ποταμιάνου νιώθουμε σαν να πρωταγωνιστούμε στο Festen του Βίντερμπεργκ- η τέχνη μας αποκαλύπτει τους αληθινούς μας εαυτούς.
Ο Κλωβός/ Gilt Cage
Το Gilt Cage είναι το πιο προσωπικό έργο της Άρτεμις Ποταμιάνου ως τώρα και περιλαμβάνει στοιχεία από το σύνολο του έργου της. Ταυτόχρονα είναι και το πιο αποκρυφικό, σαν φασματικό ίχνος. Κραυγάζει σιωπώντας, πάλλεται σαν ταφικός χιτώνας. Μοιάζει, να αποτελείται από μία πολυθρόνα, ένα τραπέζι, μία κορνίζα με φωτογραφία ζευγαριού, μία μπιζουτιέρα με μαργαριταρένιο κολιέ, έναν πορσελάνινο πολυέλαιο, τα οποία καλύπτονται από βαμβακερό ημιδιάφανο ύφασμα και βρίσκονται μέσα σε ένα κλουβί από σιδερένιο πλέγμα. Μπορεί βέβαια να μην είναι και τίποτα από όλα αυτά. Μπορεί να είναι μία σκέτη θύμηση, ένα θρόϊσμα των φύλλων της ψυχής, μία φέτα συλλογικού ασυνειδήτου που έχει καταχωρήσει στα κιτάπια του το πως θα μπορούσε να μοιάζει η αίσθηση της εστίας, της προστασίας, της οικειότητας, της συντροφιάς. Που ίσως να χάθηκε για πάντα, που ίσως δεν συνέβη ποτέ, αλλά που ίσως να αποτελεί την προβολή μιας επιθυμίας.
Ο Walter Benjamin έγραφε για τη μνήμη ότι δεν είναι ένα εργαλείο για να ερευνήσουμε το παρελθόν, αλλά το θέατρο του. Είναι ένα μέσο ανάσυρσης των νεκρών πόλεων εντός μας. Αλλά για μία καλή παράσταση χρειάζεται πάντα ένας αρχαιολόγος συναισθημάτων. Αυτόν τον ρόλο υιοθετεί εδώ η Άρτεμις Ποταμιάνου. Δημιουργεί ένα συνολικό γλυπτό από υλικό που εξορύσσει από τα σπλάχνα της, το οποίο εγκιβωτίζει τη σπλαχνική αίσθηση όλων μας, όταν φέρουμε στη μνήμη πράγματα αγαπημένα, σε έναν απονενοημένο αγώνα να τα σώσουμε από την εξαϋλωση. Η Ποταμιάνου προχωρά ένα βήμα παραπέρα. Ο σφιχτός εναγκαλισμός με συρματόπλεγμα που προσφέρει στις θύμησες, εκείνες που γεννήθηκαν και ξεδιπλώθηκαν μέσα στα οικιακά όρια, την ίδια στιγμή, κρατώντας μόνο τα ταλισμανικά τους σύμβολα, τα διαρρηγνύει και απελευθερώνει από μέσα τους τα λευκά αποδημητικά πουλιά της May και τα άλικα γράμματα της Emily, τα σύμβολα όλων εκείνων των ανυπότακτων πνευμάτων, πέρα από φύλα, σύνορα, και καιρούς.